Zwyrodnienie plamki żółtej związane z wiekiem (AMD) jest chorobą, która dotyka ludzi w starszym wieku, szczególnie po 50-60 roku życia. Choroba ta uszkadza plamkę żółtą siatkówki oka, czyli miejsce gdzie powstaje najbardziej precyzyjne, ostre widzenie. Obecnie szacuje się, że schorzenie to występuje u około 30% populacji po 70 roku życia. Schorzenie to nie prowadzi do całkowitej ślepoty, jednak upośledza widzenie centralne, które jest niezbędne do wykonywania codziennych czynności, takich jak np. czytanie, pisanie, rozpoznawanie twarzy, znaków drogowych.
Postacie kliniczne AMD
Wyróżnia się dwie, kliniczne postacie tej choroby:
- AMD suche (występujące u 80% chorych) - postępuje powoli (przez okres wielu lat) i zwykle nie upośledza widzenia w znacznym stopniu. Polega na stopniowo rozszerzającym się zaniku receptorów wzrokowych plamki żółtej. Często, jeśli dotyczy jednego oka, jest niezauważane przez pacjentów.
- AMD mokre (wysiękowe) - odpowiada za 90% przypadków utraty widzenia w tej chorobie. W tej formie AMD, pod niedotlenioną i uszkodzoną siatkówką w okolicy plamkowej, tworzy się sieć naczyń krwionośnych, których nieprawidłowo zbudowane ścianki przepuszczają osocze, tworząc obrzęk oraz są źródłem krwotoków do plamki. Prowadzi to do nieodwracalnej destrukcji fotoreceptorów wzrokowych. Choroba rozpoczyna się nagle i może szybko postępować niszcząc siatkówkę nawet w ciągu kilku tygodni. Jej wczesna faza często pozostaje nierozpoznana, szczególnie, gdy drugie oko jest sprawne, a niepokojące objawy nadal bywają przez pacjentów bagatelizowane.
We wczesnym stadium obydwu form pojawiają się punktowe złogi w plamce żółtej, tak zwane druzy. Okuliści rozróżniają kilka typów druzów, jednak najbardziej istotny jest podział na druzy twarde i miękkie. Twarde druzy wiążą się ze zwiększonym ryzykiem wystąpienia suchej formy AMD, natomiast miękkie druzy z ryzykiem rozwoju postaci wysiękowej AMD. Obecność druzów w plamce oka jest więc wskazaniem do częstszych wizyt u okulisty.
Jeśli występują u Ciebie takie objawy, jak:
- zniekształcone widzenie linii prostych i ich falowanie wywołane przez płyn pod siatkówką i obrzęk
- trudności w czytaniu
- problemy z widzeniem centralnym (środka obrazu) – ciemna plama przed okiem w miejscu, na którym skupiamy wzrok
- rozmycie krawędzi oglądanych przedmiotów
- trudności w rozróżnianiu kolorów
Mogą to być objawy zwyrodnienia plamki żółtej związane z wiekiem (AMD). W przypadku wątpliwości lub niepokojących objawów wymienionych powyżej, należy bezzwłocznie skontaktować się z lekarzem okulistą, który skieruje na dalszą diagnostykę i leczenie.
Prostym testem pozwalającym rozpoznać wczesne stadium choroby jest test Amslera (siatka linii poziomych i pionowych), który można samemu przeprowadzać w domu.
Rozwój choroby można powstrzymać, jednak efekt leczenia zależy od stopnia jej zaawansowania, a tym samym stopnia nieodwracalnego uszkodzenia siatkówki. Im dłużej trwa choroba, tym gorszy ostateczny poziom widzenia, mimo odpowiedniego leczenia! Efekt leczenia zależny jest od stopnia zniszczenia elementów odbierających wrażenia wzrokowe, stąd tak ważne jest wczesne wykrycie zmian i leczenie profilaktyczne.
Wszystkim osobom po 50 - 60 roku życia zaleca się okresowe badania okulistyczne raz w roku, szczególnie w przypadkach obecności poznanych czynników ryzyka rozwoju tej choroby.
Czynniki ryzyka rozwoju AMD
Schorzenie to zalicza się do wieloczynnikowych, z których prawdopodobnie wielu jeszcze nie znamy. Najważniejsze poznane czynniki ryzyka to:
- wiek - jest to podstawowy czynnik ryzyka rozwoju AMD
- nieprawidłowe odżywianie – brak w diecie naturalnych czynników chroniących siatkówkę przed działaniem szkodliwych czynników. Wymienia się wśród nich luteinę i zeaksantynę – naturalne barwniki siatkówki, witaminy z grupy E i C, składniki mineralne, takie jak cynk i selen oraz nienasycone kwasy tłuszczowe omega-3
- palenie tytoniu, nadciśnienie tętnicze, miażdżyca, otyłość i wysoki poziom cholesterolu, a więc czynniki upośledzające prawidłowe ukrwienie plamki żółtej
- promieniowanie ultrafioletowe – narażenie na długotrwałe działanie bezpośredniego światła słonecznego
- płeć - częściej chorują kobiety. U kobiet powyżej 75 r.ż. dwa razy częściej występują zmiany początkowe AMD i aż siedem razy częściej zmiany zaawansowane niż u mężczyzn w tym samym wieku
- rasa biała
- czynniki genetyczne - przypadki AMD w rodzinie
- niebieski kolor tęczówek
- dalekowzroczność
Niektóre z tych czynników można wyeliminować np. palenie tytoniu, zmiana diety, stąd obecnie duży nacisk kładzie się na profilaktykę AMD. Badania kliniczne dowiodły, iż można znacznie ograniczyć rozwój choroby poprzez substytucję wymienionych czynników ochronnie działających na siatkówkę.
Leczenie AMD
W ostatnim czasie znacznie zwiększyły się możliwości skutecznego leczenia AMD. Chociaż nadal nie umiemy leczyć postaci zanikowej AMD, to mamy nowe metody terapeutycznej w groźniejszej postaci wysiękowej. Wśród obecnie stosowanych metod najlepsze wyniki uzyskuje się stosując dogałkowe iniekcje leków hamujących rozwój tego schorzenia. Należy jednak jeszcze raz zaznaczyć, iż leki te raczej hamują rozwój choroby, a tylko w części przypadków pozwalają uzyskać poprawę widzenia. Jedną z nowoczesnych metod leczenia wysiękowego AMD jest podawanie do ciała szklistego (jest to wysoko uwodniona tkanka za soczewką, wypełniająca 4/5 objętości oka, sąsiadująca z siatkówką) leków hamujących powstawanie patologicznych naczyń krwionośnych (tak zwane leki antyaniogenne). Leczenie skutkuje zahamowaniem postępu choroby, a u większości pacjentów poprawia nawet ostrość wzroku (zwykle o 1-2 rzędy na tablicy do badań). Leczenie rozpoczyna się od fazy nasycenia w postaci jednego wstrzyknięcia na miesiąc przez 3 kolejne m-ce, po których następuje faza podtrzymująca, w czasie której należy co miesiąc kontrolować ostrość wzroku pacjenta. Preparat należy podawać, jeśli u pacjenta wystąpi utrata ostrości wzroku przekraczająca 5 liter (na tablicy ETDRS lub jedną linię na tablicy Snellena). Procedura podawania leku musi być powtarzana do czasu osiągnięcia całkowitego zaniku patologicznych naczyń, co stwierdza się wykonując OCT (optyczną tomografię oka) oraz w razie potrzeby angiografię fluoresceinową.
W Szpitalu Specjalistycznym Centrum Medycznego MAVIT będziemy podawać w zastrzyku do gałki ocznej lek Lucentis firmy Novartis, który obecnie daje jedne z najlepszych rezultatów leczniczych u pacjentów z AMD.
Jeżeli na podstawie stwierdzanych objawów wzrokowych podejrzewasz u siebie AMD lub rozpoznał je u Ciebie lekarz, zgłoś się na badanie do Szpitala Specjalistycznego Centrum Medycznego MAVIT. Podczas badania kwalifikacyjnego wykonamy u Ciebie wszystkie niezbędne badania wzroku i szczegółowo objaśnimy schemat leczenia.